İSG Çalışma MerkeziAlt işveren zincirinde İSG sorumluluğu kimde?
"Bu işi taşerona verdik, sorumluluk onda" cümlesi sahada sık duyulur ama mevzuat böyle işlemez. Risk değerlendirmesinden eğitime, acil durum planından kurula kadar her konuda asıl işverenin de görevi var. Kimin neyi yapacağını tek tabloda topladık.
B Sınıfı İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanı · Kocaeli
29 Ekim 2026 · 6 dk okuma · Mevzuat kontrolü: 28.10.2026
PDF olarak indir
1 sayfalık kısa özet ve tam makale. PDF, giriş yapan kullanıcıya kişiye özel altbilgiyle verilir.
Bu yazıda
- Günlük dilde "taşeron" denilen taraf mevzuatta alt işverendir; İSG yükümlülükleri iki tarafa da ayrı ayrı yüklenir.
- Her alt işveren kendi işi için risk değerlendirmesi yapar; asıl işveren bilgi sağlar, denetler, koordine eder ve kendi çalışmasıyla bütünleştirir (Risk Değ. Yön. md. 15).
- Her işveren kendi çalışanının eğitiminden sorumludur; asıl işveren, alt işveren çalışanlarının eğitim belgelerini kontrol eder ve işe başlamadan önce işyerine özgü riskleri bildirir (Eğitim Yön. md. 22).
- Acil durum planında işyerinin bütünü için asıl işveren, kendi alanı ve işleriyle sınırlı olarak alt işverenler sorumludur (Acil Durum Yön. md. 18).
- Sözleşmeye İSG şartnamesi eklemek, sorumlulukları sahada görünür kılmanın en kolay yoludur.
1 · KISA CEVAPSorumluluk kimde?
Kısa cevap: iki tarafta da. 6331 sayılı Kanun'un 23. maddesine göre aynı çalışma alanını birden fazla işveren paylaşıyorsa işverenler iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin uygulanmasında iş birliği yapar, mesleki risklerin önlenmesi çalışmalarını koordinasyon içinde yürütür, birbirlerini ve çalışan temsilcilerini bu riskler konusunda bilgilendirir. Alt işverenlik ilişkisi bu durumun en yaygın biçimidir.
Bu yazı İSG açısından yazıldı. Alt işverenliğin hukuken doğru kurulması (asıl iş-yardımcı iş ayrımı, uzmanlık şartı, muvazaa) için Alt İşverenlik Yönetmeliği'ne ve iş hukuku uzmanına başvurmak gerekir; ilgili özet bilgi için Alt işverenlik rehberimize bakabilirsiniz.
Okuduğunuz konunun sahadaki evrakı hazır
Risk analizi, eğitim slaytı, acil durum planı ve kontrol formları Evrak Merkezi'nde. Hesap gerekmez; PDF indirmeden de inceleyebilirsiniz.
2 · TABLOKim, neyi, hangi maddeye göre yapar?
Aşağıdaki tablo, asıl işveren ve alt işverenin ana İSG görevlerini ve dayanak maddelerini birlikte gösterir.
| Konu | Alt işveren | Asıl işveren | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Risk değerlendirmesi | Yürüttüğü işler için risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır; bir nüshasını asıl işverene verir. | İhtiyaç duyulan bilgi ve belgeleri sağlar; çalışmaları denetler, koordine eder, kendi çalışmasıyla bütünleştirir, tedbirlerin uygulanmasını izler. | Risk Değ. Yön. md. 15 |
| İSG eğitimi | Kendi çalışanlarının eğitiminden sorumludur. | Eğitim belgelerini kontrol eder; işe başlamadan önce işyerine özgü risklere ilişkin bilgi verir. | Eğitim Yön. md. 22 |
| Acil durum planı | Kendi çalışma alanı ve yaptığı işlerle sınırlı sorumludur. | İşyerinin bütünü için sorumludur. | Acil Durum Yön. md. 18 |
| Bilgilendirme | Çalışanları ve temsilcileri risk ve tedbirler hakkında bilgilendirilir. | Başka işyerlerinden çalışmaya gelen çalışanlar ve işverenleri de bilgilendirilir. | Risk Değ. Yön. md. 16 |
| Ortak çalışma alanı | Diğer işverenlerle iş birliği ve koordinasyon yapar. | İş birliği ve koordinasyonu sağlar, riskleri paylaşır. | 6331 md. 23 |
| İSG kurulu | Eşiğe göre kurul kurar veya yetkili temsilci atar. | 6 aydan uzun süren ilişkide koordinasyonu sağlar. | 6331 md. 22/2; Kurul Yön. md. 4/2 |
Tablodaki hükümler birbirini tamamlar. Örneğin asıl işveren, alt işverenin risk değerlendirmesini sadece dosyaya almakla kalmaz; içindeki tedbirlerin uygulanıp uygulanmadığını izler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar (Risk Değ. Yön. md. 15/2).
3 · KURULİSG kurulunda alt işveren hesabı
Elli ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde işveren iş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturur (6331 md. 22/1). Altı aydan fazla süren asıl işveren-alt işveren ilişkisi varsa şu kurallar uygulanır (6331 md. 22/2; Kurul Yönetmeliği md. 4/2):
- Her iki tarafın çalışan sayısı ayrı ayrı elli ve üzerindeyse ikisi de ayrı kurul kurar; iş birliği ve koordinasyonu asıl işveren sağlar.
- Yalnızca asıl işverenin sayısı eşiği aşıyorsa kurul onda kurulur; alt işveren koordinasyon için yetkili bir temsilci atar.
- Yalnızca alt işverenin sayısı eşiği aşıyorsa kurul alt işverence kurulur; asıl işveren yetkili temsilci atar.
- İkisi de eşiğin altında ama toplam elliyi aşıyorsa, koordinasyon asıl işverence yapılmak üzere birlikte bir kurul oluşturulur.
4 · SAHAZincirin koptuğu 5 yer
Aşağıdaki durumlar, sahada en sık gördüğüm kopma noktalarıdır. Her biri için dayanak ve çözüm yazdım.
İş verilince İSG yükü devredilmiş sayılıyor. Oysa asıl işveren bilgi sağlar, denetler, koordine eder ve kendi risk çalışmasıyla bütünleştirir (Risk Değ. Yön. md. 15).
Çözüm: Asıl işveren adına koordinasyon ve denetim görevlilerini yazılı atayın; sözleşmeye İSG yükümlülüklerini açıkça yazın.Sözleşme imzalanıyor, risk değerlendirmesi hiç istenmiyor veya istendiği halde dosyaya alınıp bırakılıyor.
Çözüm: Çalışma başlamadan önce nüshayı alın; kendi dosyanızla birleştirin; tedbirlerin uygulanmasını izleyin.Alt işveren çalışanı sahaya giriyor ama temel eğitim, mesleki yeterlilik, ilgili belgeler kontrol edilmiyor (Eğitim Yön. md. 22).
Çözüm: Giriş kontrol listesi kurun: eğitim, sağlık raporu, belgeler, KKD; kontrolsüz giriş olmasın.Tatbikatta sadece asıl işveren çalışanı var; alt işveren ekibi toplanma noktasını bilmiyor (Acil Durum Yön. md. 18).
Çözüm: Alt işveren çalışanlarını plana, ekiplere ve tatbikata dahil edin; sayım listesine ekleyin.Kaza alt işveren çalışanında oluyor, asıl işverenin dosyasına yansımıyor; risk değerlendirmesi güncellenmiyor (Risk Değ. Yön. md. 12/2-ç).
Çözüm: Olay bildirimi için ortak bir yol tanımlayın; olay sonrası risk dosyasını iki tarafta da güncelleyin.5 · SÖZLEŞMESözleşmeye İSG şartnamesi ekleyin
Sorumlulukları sahada görünür kılmanın en kolay yolu, alt işveren sözleşmesinin ekine bir İSG şartnamesi koymaktır. Şartnamede şunlar bulunabilir: işe başlamadan önce istenecek belgeler ve eğitimler, işyerine özgü risk bilgilendirmesi, KKD kuralları, iş izin sistemi gereken işler, ekipman kontrol belgeleri, acil durum ve toplanma noktaları, olay ve ramak kala bildirim yolu, denetim ve uygunsuzluk halinde izlenecek adımlar.
Uzmanlık gerektiren işlerde iş ekipmanı listesi, iş bitirme belgesi ve operatör-teknik eleman sertifikaları gibi belgelerin sözleşmeye eklenmesi zaten Alt İşverenlik Yönetmeliği'nin aradığı bir uygulamadır; bu belgeleri İSG şartnamesinin parçası olarak da düşünebilirsiniz.
Evrakı sıfırdan hazırlamayın
Bu başlıkla ilgili formlar ve örnek dokümanlar Evrak Merkezi'nde derli toplu duruyor. Hesap gerekmez.
6 · AKIŞBeş evrede asıl işveren kontrolü
Alt işveren ilişkisini tek seferlik bir sözleşme değil, beş evrelik bir süreç olarak yönetmek, sorumluluğun kopmasını önler.
Bu akışı bir "kontrol formu" olarak sözleşmenin ekine koymak, sahadaki herkesin neyin ne zaman yapılacağını bilmesini sağlar.
7 · İNŞAATİnşaatta ek kurallar: koordinatör ve sağlık ve güvenlik planı
Yapı işlerinde alt işveren zinciri sıkça daha uzundur. Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği'ne göre aynı yapı alanında birden fazla işveren veya alt işveren bulunuyorsa işveren veya proje sorumlusu, sağlık ve güvenlik konularında bir veya daha fazla sağlık ve güvenlik koordinatörü görevlendirir (md. 8/1). İşveren veya proje sorumlusu, yapı işine başlamadan önce projenin hazırlık aşamasında sağlık ve güvenlik planını hazırlar veya hazırlanmasını sağlar (md. 8/2). Plan; farklı işverenler, alt işverenler ve çalışma ekipleri arasında sağlık ve güvenliğe dair hususların koordinasyonunu amaçlar.
İşveren ve alt işverenler, sağlık ve güvenlik koordinatörlerinin uyarı, tespit ve talimatlarını dikkate alır. Bu nedenle inşaat işyerlerinde alt işveren sözleşmesi, plan ve koordinatör talimatlarıyla birlikte düşünülmelidir. Ayrıntılar için Yapı işleri rehberimize bakabilirsiniz.
8 · RİSKMuvazaa ve İSG: neden önemli?
Alt işverenlik ilişkisi hukuka uygun kurulmamışsa (muvazaa), sonuçları yalnızca işçilik haklarıyla sınırlı kalmaz. Alt İşverenlik Yönetmeliği'ne göre muvazaa tespit edilir ve itiraz edilmezse ya da mahkeme tespiti onarsa tescil iptal edilir; alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır. İSG açısından bu, o çalışanların eğitim, sağlık gözetimi, risk değerlendirmesi ve diğer yükümlülüklerinin doğrudan asıl işverenin sorumluluğunda olduğu anlamına gelir.
Bu nedenle hukuki ilişkinin kurulması ve yürütülmesi iş hukuku uzmanıyla, İSG yükümlülüklerinin yürütülmesi ise uzman ve hekimle birlikte planlanmalıdır.
9 · UYGULAMAAsıl işveren kontrol listesi
Aşağıdaki listeyi alt işveren çalışırken bir kez daha gözden geçirin.
Hızlı kontrol listesi
Sık sorulanlarKısa cevaplar
Alt işveren çalışanının iş kazasında asıl işveren sorumlu mudur?
Sorumluluğun kapsamı olayın koşullarına ve hukuki ilişkiye bağlıdır; bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. İSG açısından asıl işverenin risk değerlendirmesini denetleme, eğitim belgelerini kontrol etme, bilgilendirme ve acil durum planı gibi görevleri vardır. Uyuşmazlıklarda iş hukuku uzmanına danışılmalıdır.
Alt işveren kendi risk değerlendirmesini yapmak zorunda mı?
Evet. Bir işyerinde bir veya daha fazla alt işveren bulunması halinde her alt işveren yürüttüğü işlerle ilgili olarak risk değerlendirmesi çalışmalarını yapar veya yaptırır; bir nüshasını asıl işverene verir (Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği md. 15).
Alt işveren çalışanlarının İSG eğitimini kim verir?
Her işveren kendi çalışanlarının eğitiminden sorumludur. Asıl işveren, alt işveren çalışanlarının eğitim belgelerini kontrol eder ve işe başlamadan önce işyerine özgü risklere ilişkin bilgi verir (Çalışanların İSG Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik md. 22).
Sahada kullanacağınız evrakları mı arıyorsunuz?
Eğitim slaytları, risk analizi, acil durum planı ve kontrol formları Evrak Merkezi'nde. Hesap gerekmez.
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, md. 22 ve 23
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, md. 12, 15, 16
- Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, md. 22
- İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik, md. 17 ve 18
- İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları Hakkında Yönetmelik, md. 4
- Alt İşverenlik Yönetmeliği (sözleşme ve uzmanlık belgeleri için)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; işyerinize özel durumda yetkili İSG uzmanı ve işyeri hekimine danışın. Mevzuat metinleri 28.10.2026 tarihinde kontrol edilmiştir; güncel metin için mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete esas alınmalıdır.