Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği: koordinatör, sağlık ve güvenlik planı, bildirim

Yapı alanında birden fazla işveren, alt işveren ve çalışma ekibi bir arada çalışır; en büyük risk de bu koordinasyon boşluğundan doğar. Yönetmelik bu yüzden proje sorumlusu, sağlık ve güvenlik koordinatörü, sağlık ve güvenlik planı ve dosyası gibi araçlar getirir.

Hazırlayan: Muhammet Borlak, B Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı
Son mevzuat kontrolü: 26.10.2026

Kısaca

Aynı yapı alanında birden fazla işveren veya alt işveren varsa sağlık ve güvenlik koordinatörü görevlendirilir (madde 8/1).
İş 30 işgününden fazla sürüyor ve devamlı 20’den fazla çalışan çalıştırılıyorsa ya da iş 500 yevmiyeden fazla ise yapı işine başlamadan önce Ek-3 bildirimi il müdürlüğüne verilir (madde 8/4).
Koordinatör görevlendirmek işverenin veya proje sorumlusunun sorumluluğunu ortadan kaldırmaz (madde 6/2).

Kim kimdir? İşveren, proje sorumlusu, koordinatör (madde 4, 6)

Proje sorumlusu: İşveren adına projenin hazırlanması, uygulanması ve kontrolünden sorumlu olarak görevlendirilen gerçek veya tüzel kişi. İşveren yükümlülükleri bizzat yerine getirebilir veya gerekli fenni yeterliliğe sahip bir veya daha fazla proje sorumlusu tayin edebilir (madde 6/1).
Sağlık ve güvenlik koordinatörü: Proje hazırlık ve uygulama aşamalarında 10. ve 11. maddedeki görevleri yapan kişi.
Koordinatör atanmış olması veya görevini yapması alt işverenlerin sorumluluğunu etkilemez (madde 6/3).

Koordinatör ne zaman gerekir? (madde 8/1, 8/3)

Aynı yapı alanında birden fazla işveren veya alt işveren bulunuyorsa işveren veya proje sorumlusu bir veya daha fazla koordinatör görevlendirir.
Bildirim gerektiren işler hariç ve Ek-2’deki riskleri içeren çalışma yoksa koordinatör görevlendirilmeyebilir (madde 8/3).

Sağlık ve güvenlik planı ve dosyası (madde 8/2, 10, 11)

Sağlık ve güvenlik planı: Yapı işine başlamadan önce proje hazırlık aşamasında hazırlanır veya hazırlatılır. Muhtemel riskler, alınacak tedbirler, organizasyon ve çalışma yöntemleri ile farklı işverenler arasındaki koordinasyonu içerir (madde 4/ğ).
Yapı alanında Ek-2’deki işler yapılıyorsa bu işlere ilişkin özel tedbirler planda yer alır (madde 10/1-b).
Sağlık ve güvenlik dosyası: Sonraki işlerde (temizlik, bakım, tadilat, yenileme, yıkım) dikkate alınacak sağlık ve güvenlik bilgilerini içerir (madde 10/1-c).
Uygulama aşamasında koordinatör, planı ve dosyayı işin ilerlemesine göre günceller, işverenler arası organizasyonu sağlar, izinsiz kişilerin yapı alanına girişini önleyecek düzenlemeleri yapar (madde 11).

Bildirim eşikleri ve levha (madde 8/4-5, Ek-3)

Bildirim iki durumdan biri varsa yapılır: (1) iş 30 işgününden fazla sürecek ve devamlı olarak 20’den fazla çalışan çalıştırılacak, veya (2) işin büyüklüğü 500 yevmiyeden fazla çalışma gerektirecek.
Bildirim, yapı işine başlamadan önce Bakanlığın ilgili çalışma ve iş kurumu il müdürlüğüne verilir.
Ek-3 içeriği: bildirim tarihi, inşaatın adresi, işveren bilgisi, proje tipi, proje sorumlusu ve koordinatör bilgileri, planlanan başlama ve bitiş tarihi, azami çalışan sayısı, yüklenici sayısı ve bilgileri.
Bildirimdeki bilgilerin yer aldığı levha, açıkça görünecek şekilde yapı alanına konur; gerektiğinde güncellenir.

Ek-2: özel risk içeren çalışmalar

Aşağıdakiler gibi işlerde özel tedbirler plana yazılır: toprak altında kalma, bataklıkta batma veya yüksekten düşme riskinin fazla olduğu işler; sağlık gözetimi gerektiren kimyasal ve biyolojik maddelerle çalışma; iyonlaştırıcı radyasyon; yüksek gerilim hatları yakınındaki işler; boğulma riski; kuyu, yer altı kazıları ve tünel işleri; dalgıç ve keson işleri; patlayıcı madde kullanımı; yüksek ses, titreşim, basınç farkı ve toz riski olan işler; ağır prefabrike elemanların montaj ve söküm işleri.

İşverenin ve alt işverenin yükümlülükleri (madde 5, 12, 14)

Alan düzeni ve temizlik, ulaşım yolları, malzeme taşıma, tehlikeli malzeme depolama, atık yönetimi, alt işverenler arası işbirliği, bölgedeki endüstriyel faaliyetlerle etkileşim ve uygun KKD (madde 5/1).
Ek-4’teki yapı alanları için asgari şartları dikkate almak ve koordinatörün uyarı ve talimatlarını dikkate almak (madde 5/2).
Çalışanlara anlaşılır bilgilendirme; iş ekipmanlarının kullanım talimatının çalışanların okuyabileceği bir yere asılması (madde 12).
Kullanılan makine, araç ve ekipmanın teknik mevzuata ve standartlara uygunluğu (madde 14). Maddede geçen Makina Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT) atfı, yeni Makine Emniyeti Yönetmeliği’nin 51/2. maddesi uyarınca yeni yönetmeliğe yapılmış sayılır.

Sahada uygulama önerisi

İş başlamadan önce eşikleri hesaplayın: işin süresi, devamlı çalışan sayısı ve toplam yevmiye. Eşik aşılıyorsa bildirim ve levhayı ilk günkü kontrol listesine ekleyin.
Planda alt işveren listesini ve her alt işverenin sorumlu kişisini yazın; sonradan katılan alt işverenler için “işe başlama bilgilendirmesi” formu kullanın.
Sağlık ve güvenlik dosyasını iş bitiminde bina işletmeciye teslim edilecek bir arşiv olarak planlayın.

Sınavda bu bilgi nasıl sorulur?

Sınavda böyle sorulur · sınav formatına uyarlanmış örnek

Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği’ne göre aşağıdakilerden hangisinde yapı işine başlamadan önce bildirim verilmesi gerekir?

Yapı işinin 10 işgünü sürecek olması
Yapı işinin 30 işgününden fazla sürecek ve devamlı olarak 20’den fazla çalışan çalıştırılacak olması
Yalnızca bir alt işverenin bulunması
Yalnızca bina inşaatı yapılması
Çalışan sayısından bağımsız olarak her tadilat

Doğru cevap: B. Madde 8/4: 30 işgününden fazla sürecek ve devamlı 20’den fazla çalışanın istihdam edileceği ya da işin büyüklüğünün 500 yevmiyeden fazla olacağı durumlarda Ek-3 bildirimi il müdürlüğüne verilir.

Sık sorulan sorular

Yapı işinde koordinatör her zaman zorunlu mu?

Aynı yapı alanında birden fazla işveren veya alt işveren varsa görevlendirilir. Bildirim gerektiren işler hariç ve Ek-2 riskleri yoksa görevlendirilmeyebilir (madde 8/1, 8/3).

Bildirimi kime ve ne zaman veririz?

Yapı işine başlamadan önce Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğüne, Ek-3’teki bilgilerle birlikte verilir (madde 8/4).

Koordinatör atamak işverenin sorumluluğunu kaldırır mı?

Hayır. Koordinatör görevlendirilmesi proje sorumlusunun veya işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz (madde 6/2).

Sağlık ve güvenlik dosyası ne için hazırlanır?

Sonradan yapılacak temizlik, bakım, tadilat, yenileme ve yıkım işlerinin güvenli yapılması için gerekli bilgileri içerir (madde 10/1-c).

Bu konuyu soru çözerek pekiştirin

Madde atıflı, gerekçeli çözümlü soruları kayıt olmadan ücretsiz deneyin.

Ücretsiz soruları çöz

Sahada kullanacağınız evrakları mı arıyorsunuz?

Eğitim slaytları, risk analizleri, acil durum planları ve kontrol formları İSG doküman merkezinde. Dokümanlar sınav paketinden ayrı satılır.

Doküman merkezine git

Kaynaklar ve not

Dayanak: Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği madde 1-14, Ek-1, Ek-2, Ek-3, Ek-4 (başlıklar). Ek-4 ve Ek-5’in tüm teknik ayrıntıları bu sayfada özetlenmemiştir. Yüksekte çalışma için ayrıca Yüksekte çalışma rehberine bakın. Mevzuat metinleri 26.10.2026 tarihinde kontrol edilmiştir. Güncel metin için mevzuat.gov.tr adresine bakın. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; bağımsız bir çalışma aracıdır, resmî kurumla bağlantısı yoktur.

Diğer rehberler

A, B, C sınıfı iş güvenliği uzmanı farkıHangi belge hangi işyerinde geçerli, bir üst sınıfa nasıl geçilir?6331 sayılı İSG Kanunu nedirTürkiye’de iş sağlığı ve güvenliğinin ana kanunu, kolay anlatım ve sınav notları.Risk değerlendirmesi nedirTehlike ile risk farkı, 5 adım, Fine-Kinney örneği ve yenileme süreleri.İSG kurulu nasıl kurulurKaç çalışanda zorunlu, kimler üye olur, toplantılar nasıl yapılır?Çalışan İSG eğitimi süreleriİşe başlama eğitimi, temel eğitim süreleri, tekrar aralıkları ve belgelendirme.Acil durum planı ve tatbikatDört acil durum ekibi, kaç çalışana kaç kişi, tatbikat ve plan yenileme süreleri.KKD işveren yükümlülükleriKKD ne zaman kullanılır, işveren neleri sağlar, çalışan nelere uyar?İş kazası bildirimiİşverenin kayıt, inceleme ve SGK bildirim yükümlülüğü, üç iş günü kuralı.Uzman ve hekim çalışma süreleriÇalışan başına aylık asgari süreler, tam gün eşikleri ve hesap örnekleri.Çalışmaktan kaçınma hakkıCiddi ve yakın tehlikede başvuru usulü, ücret hakkı, işyerini terk ve fesih.Yüksekte çalışma önlemleriTanım, toplu korumanın önceliği, yaşam hattı, iskele ve merdiven kuralları.İşyeri bina ve eklentileriAcil çıkış, yangın, havalandırma, aydınlatma, zemin, sosyal alanlar, kontrol listesi.KKD CE işareti ve kategorilerKKD alırken neye bakılır? CE, Türkçe kılavuz, uygunluk beyanı, kategori I-II-III.Gürültü yönetmeliği80, 85 ve 87 dB(A) ne demek? Hangi değerde ne yapılır?Elle taşıma işleriYük ne zaman riskli? Önce mekanik sistem, kaçınılmazsa Ek-1 faktörleri.Patlayıcı ortamlarBölge 0, 1, 2 ve 20, 21, 22 ne demek? Patlamadan korunma dokümanında neler olur?Asbestle çalışmaAsbest söküm kim yapar? İş planı, ölçüm, sağlık gözetimi ve 40 yıl kayıt.Lisans kodu nasıl alınırShopier’den ödeme, kod teslimi, “Lisans kodum var” alanı, 3 cihaz ve iade kuralı.Yeni Makine Emniyeti YönetmeliğiYürürlük tarihi, dijital talimat, önemli değişiklik, yazılım ve siber güvenlik.İş ekipmanları ve periyodik kontrolPeriyodik kontrol kime yaptırılır? EKİPNET, sözleşme, günlük muayene ve yetki sınırı.Kimyasal maddelerle çalışmaGüvenlik bilgi formu, ikame, ölçüm, sağlık gözetimi ve kayıt saklama.Alt işverenlikAsıl iş, yardımcı iş, uzmanlık şartı, sözleşme maddeleri ve muvazaa riski.Gebe ve emziren çalışanlar7,5 saat sınırı, gece çalışma yasağı, 100-150 ve 150 üstü kadın çalışan eşikleri.Çocuk ve genç işçilerGünlük 7-8 saat sınırı, 40 saat hafta tatili, 20 gün izin, yasak işler ve veli bilgilendirme.