Çalışmaktan kaçınma hakkı: çalışan ve işveren ne yapar?
Çalışanın sağlığı ve güvenliği ciddi ve yakın bir tehlike altındaysa, gerekli tedbirler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınma hakkı vardır. Bu sayfada hakkın nasıl kullanılacağını, işverenin ve kurulun ne yapacağını 6331 sayılı Kanun madde 13 ve Kurullar Yönetmeliği’ne dayanarak anlatıyoruz.
Son mevzuat kontrolü: 21.10.2026
Kısaca
- Ciddi ve yakın tehlikeyle karşılaşan çalışan kurula, kurul yoksa işverene başvurur ve durumun tespit edilmesini, gerekli tedbirlerin alınmasını ister (madde 13/1).
- Kurul acilen toplanır, işveren derhâl karar verir ve durumu tutanakla tespit eder. Karar çalışana ve çalışan temsilcisine yazılı bildirilir.
- Talep yönünde karar verilirse çalışan tedbirler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilir. Ücreti ve diğer hakları saklıdır (madde 13/2).
Hak nasıl kullanılır? (madde 13/1)
- Ciddi ve yakın tehlikeyle karşı karşıya kalan çalışan, işyerinde kurul varsa kurula, yoksa işverene başvurur.
- Kurul acilen toplanır; kurul bulunmayan işyerinde işveren derhâl kararını verir ve durumu tutanakla tespit eder.
- Karar çalışana ve çalışan temsilcisine yazılı olarak bildirilir.
Kurullar Yönetmeliği de bu talepler için kurulun, normal toplantı sıklığına bakılmaksızın acilen toplanmasını ve alınan kararı çalışan ile çalışan temsilcisine yazılı olarak tebliğ etmesini ister (madde 8 ve madde 9/3).
Çalışanın hakları (madde 13/2, 13/3, 13/4)
- Çalışmaktan kaçınma: Kurulun veya işverenin çalışanın talebi yönünde karar vermesi halinde, gerekli tedbirler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınılabilir. Bu dönemdeki ücret ile kanunlardan ve iş sözleşmesinden doğan diğer haklar saklıdır.
- Önlenemez tehlike: Ciddi ve yakın tehlikenin önlenemez olduğu durumlarda çalışan, yukarıdaki usule uymak zorunda olmaksızın işyerini veya tehlikeli bölgeyi terk ederek belirlenen güvenli yere gider. Bu hareketinden dolayı hakları kısıtlanamaz.
- Fesih hakkı: İş sözleşmesiyle çalışanlar, talep etmelerine rağmen gerekli tedbirler alınmazsa tabi oldukları kanun hükümlerine göre iş sözleşmelerini feshedebilir. Toplu sözleşme veya toplu iş sözleşmesiyle çalışan kamu personeli, çalışmadığı dönemde fiilen çalışmış sayılır.
İşveren ve diğer kişiler ne yapar?
- İşveren, ciddi ve yakın tehlikeye maruz kalan veya kalma riski olan tüm çalışanları, tehlikeler ve alınmış ve alınacak tedbirler hakkında derhal bilgilendirir (madde 16/2).
- Çalışanlar, ciddi ve yakın bir tehlikeyle ve koruma tedbirlerinde bir eksiklikle karşılaştıklarında işverene veya çalışan temsilcisine derhal haber verir (madde 19/2).
- İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi; işyerinde belirlediği hayati tehlikenin ciddi ve önlenemez olması ve acil müdahale gerektirmesi halinde işin durdurulması için işverene başvurabilir (İGU Yönetmeliği madde 10).
Sınavda bu bilgi nasıl sorulur?
6331 sayılı Kanun’a göre çalışmaktan kaçınma hakkını kullanan çalışanla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Çalışanın o dönemdeki ücreti ödenmez.
- Çalışan yalnızca işverene değil, doğrudan Bakanlığa başvurmak zorundadır.
- Kurul veya işverenin çalışanın talebi yönünde karar vermesi halinde çalışan, gerekli tedbirler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilir ve ücreti ile diğer hakları saklıdır.
- Kurul altı ayda bir toplanıp talebi değerlendirir.
- Karar yalnızca sözlü olarak bildirilir.
Sık sorulan sorular
Çalışmaktan kaçınma hakkı ne zaman kullanılır?
Ciddi ve yakın tehlikeyle karşı karşıya kalındığında. Çalışan kurula, kurul yoksa işverene başvurur ve kurul veya işveren talep yönünde karar verirse tedbirler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilir (madde 13).
Çalışmaktan kaçınılan dönemde ücret ödenir mi?
Evet. Çalışanların çalışmaktan kaçındığı dönemdeki ücreti ile kanunlardan ve iş sözleşmesinden doğan diğer hakları saklıdır (madde 13/2).
Tehlike önlenemez ise çalışan başvuru beklemek zorunda mı?
Hayır. Ciddi ve yakın tehlikenin önlenemez olduğu durumlarda çalışan başvuru usulüne uymak zorunda olmaksızın işyerini veya tehlikeli bölgeyi terk ederek belirlenen güvenli yere gider. Bu hareketinden dolayı hakları kısıtlanamaz (madde 13/3).
Kurul başvuruyu ne zaman değerlendirir?
Acilen. Kurullar Yönetmeliği madde 9/3’e göre kurul, çalışmaktan kaçınma taleplerinde normal toplantı süresine bakılmaksızın acilen toplanır ve kararı çalışana ve çalışan temsilcisine yazılı olarak tebliğ eder.
Tedbirler alınmazsa çalışan sözleşmeyi feshedebilir mi?
İş sözleşmesiyle çalışanlar, talep etmelerine rağmen gerekli tedbirlerin alınmadığı durumlarda tabi oldukları kanun hükümlerine göre iş sözleşmelerini feshedebilir (madde 13/4).
Bu konuyu soru çözerek pekiştirin
Madde atıflı, gerekçeli çözümlü soruları kayıt olmadan ücretsiz deneyin.
Kaynaklar ve not
Dayanak: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu madde 13, 16, 19 ve 25; İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları Hakkında Yönetmelik madde 8 ve 9; İş Güvenliği Uzmanları Yönetmeliği madde 10. Mevzuat metinleri 22.10.2026 tarihinde kontrol edilmiştir. Güncel metin için mevzuat.gov.tr adresine bakın. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; bireysel hukuki sonuçlar için uzmana danışın.