6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu nedir?
6331 sayılı Kanun, Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliğinin ana kanunudur. 20 Haziran 2012’de kabul edildi, 30 Haziran 2012 tarihli ve 28339 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Yönetmeliklerin çoğu bu kanuna dayanır. Bu sayfada kanunu hiç bilmeyenler için en önemli maddeleri sade bir dille anlatıyoruz.
Son mevzuat kontrolü: 21.10.2026
Kısaca
- Kanun, kamu ve özel tüm işyerlerini ve çalışanları kapsar. Stajyerler ve çıraklar da kapsamdadır (madde 2).
- Asıl sorumlu işverendir (madde 4). Dışarıdan uzman hizmeti alsa bile sorumluluğu ortadan kalkmaz. Önlemlerin maliyetini çalışana yansıtamaz.
- İşveren risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak zorundadır (madde 10), çalışanlara eğitim vermek zorundadır (madde 17).
Bu kanun ne işe yarar?
Bir işyerinde çalışan herkesin sağlığının ve güvenliğinin nasıl korunacağını belirleyen çerçeve kuraldır. "Kim neyle yükümlü?" sorusunun cevabını verir. Kanunun amacı (madde 1), işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ve mevcut durumun iyileştirilmesi için işverenlerin ve çalışanların görev, yetki, sorumluluk, hak ve yükümlülüklerini düzenlemektir.
Kimleri kapsar? (madde 2)
Kamu ve özel sektördeki bütün işyerlerini ve işyerlerindeki tüm çalışanları kapsar. Çırak ve stajyerler de dahildir. Kanunda sayılan bazı istisnalar vardır, örneğin ev hizmetleri ve çalışanı olmadan kendi hesabına çalışanlar.
İşverenin genel yükümlülüğü (madde 4)
Kanunun kalbi bu maddedir. İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Bunun için:
- Mesleki riskleri önleme çalışmaları yapar,
- Eğitim ve bilgi verir,
- Gerekli araç ve gereci sağlar,
- Önlemlere uyulup uyulmadığını izler,
- Risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır,
- Çalışanın görevi yapabilecek durumda olup olmadığını dikkate alır,
- Tehlikeli alanlara yetkisiz kişilerin girmesini engeller.
Çok önemli iki cümle (sınavda sık sorulur):
- İşyeri dışından uzman hizmeti almak, işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
- İş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin maliyeti çalışanlara yansıtılamaz.
Risklerden korunma ilkeleri (madde 5)
İşveren önlemleri alırken belirli ilkelere uyar: önce riskten kaçınmak, kaçınılamayan riski kaynağında önlemek, işi çalışana uydurmak, toplu korunma önlemlerini kişisel korunmaya tercih etmek ve çalışanlara uygun talimat vermek. Yani önce makineye koruyucu takmak, o yetmezse çalışana kişisel koruyucu donanım vermek gibi.
İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri (madde 6, 7, 8)
İşveren; iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve gerekli işyerlerinde diğer sağlık personeli görevlendirmek zorundadır. Diğer sağlık personeli ise yalnızca on ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde görevlendirilir (madde 6/1-a). Uzman ve hekim görevlendirmeye ilişkin ayrıntılar İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği’ndedir.
Çalışanları arasında gerekli niteliklere sahip personel yoksa işveren bu hizmetin tamamını ya da bir kısmını ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden veya ÇASMER’lerden (çalışan sağlığı merkezi) alabilir. Gerekli nitelik ve belgeye sahipse hizmeti kendisi de üstlenebilir. Belirlenen niteliklere sahip olmayan ancak 50’den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıftaki işyerlerinde işveren veya vekili, Bakanlıkça ilan edilen eğitimleri tamamlamak şartıyla (işe giriş ve periyodik muayeneler ile tetkikler hariç) hizmetleri yürütebilir. Bakanlık, on’dan az çalışanı olan çok tehlikeli ve tehlikeli sınıftaki işyerleri için (kamu hariç) destek sağlayabilir (madde 7).
Uzman ve hekim bağımsızdır (madde 8): Gördükleri eksiklikleri işverene yazılı bildirirler. Acil durdurmayı gerektiren, yangın, patlama, göçme, kimyasal sızıntı gibi acil ve hayati tehlike oluşturan eksiklikler ya da meslek hastalığına sebep olabilecek ortamlar için işveren gerekli tedbirleri almazsa bu durum Bakanlığın yetkili birimine, varsa yetkili sendika temsilcisine, yoksa çalışan temsilcisine bildirilir. Bildirimi yapmayan uzman ve hekimin belgesi askıya alınır. Bu bildirimden dolayı işveren, uzmanın veya hekimin iş sözleşmesine son veremez ve onları hak kaybına uğratamaz; aksi halde bir yıllık sözleşme ücretinden az olmamak üzere tazminata hükmedilir.
Sınav için hızlı madde tablosu
| Madde | Konu | Tek cümleyle |
|---|---|---|
| 1 | Amaç | İşveren ve çalışanın görev, yetki ve sorumluluklarını düzenlemek |
| 2 | Kapsam | Kamu ve özel tüm işyerleri ve çalışanlar, çırak ve stajyerler dahil |
| 3 | Tanımlar | Çalışan, işveren, işyeri, iş kazası, meslek hastalığı, risk, tehlike gibi kavramlar |
| 4 | İşverenin genel yükümlülüğü | Sağlık ve güvenliği sağlamak, dışarıdan hizmet alsa da sorumlu olmak, maliyeti çalışana yansıtmamak |
| 5 | Risklerden korunma ilkeleri | Riskten kaçınma, kaynağında önleme, toplu korunmaya öncelik |
| 6 | İSG hizmetleri | İş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve gerekli işyerlerinde diğer sağlık personeli |
| 7 | Hizmetlerin desteklenmesi | 10’dan az çalışanı olan çok tehlikeli ve tehlikeli işyerleri için (kamu hariç) Bakanlık desteği; az tehlikeliler için Cumhurbaşkanı karar verebilir |
| 8 | İşyeri hekimi ve uzmanların bağımsızlığı | Yazılı bildirim, işten çıkarılamama |
| 10 | Risk değerlendirmesi, kontrol, ölçüm ve araştırma | İşveren risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır |
| 11 | Acil durum planları, yangınla mücadele ve ilk yardım | Olası acil durumları belirleyip etkilerini sınırlayacak önlemler alınır |
| 15 | Sağlık gözetimi | İşe girişte, iş değişikliğinde ve belirli aralıklarla sağlık kontrolü |
| 16 | Çalışanların bilgilendirilmesi | Riskler ve alınan önlemler hakkında bilgi verilir |
| 17 | Çalışanların eğitimi | İşe başlamadan önce, çalışma yeri veya iş değişikliğinde, iş ekipmanı değişince veya yeni teknoloji uygulanınca verilir; yenilenir ve gerektiğinde tekrarlanır. Maliyeti çalışana yansıtılamaz, süre çalışma süresinden sayılır |
| 18 | Çalışanların görüşlerinin alınması ve katılımlarının sağlanması | Yeni teknoloji, ekipman seçimi ve çalışma koşulları konularında danışma |
| 26 | İdari para cezaları | Yükümlülüklere uyulmamasının yaptırımı |
Madde başlıklarındaki ifadeler sadeleştirilmiştir. Sınav için tam kanun metnini de okumanızı öneririz.
Sınavda bu bilgi nasıl sorulur?
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre, işyeri dışından iş sağlığı ve güvenliği hizmeti alan bir işverenle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- İşverenin iş sağlığı ve güvenliği konusundaki sorumluluğu sona erer.
- Hizmet alınması işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
- Sorumluluk tamamen hizmet sağlayan kuruluşa geçer.
- Sorumluluk yalnızca iş güvenliği uzmanına aittir.
- İşveren yalnızca iş kazası olursa sorumlu tutulur.
Sık sorulan sorular
6331 sayılı Kanun ne zaman yayımlandı?
20 Haziran 2012’de kabul edildi, 30 Haziran 2012 tarihli ve 28339 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı.
Küçük işyerlerini de kapsar mı?
Evet. Kanun kamu ve özel sektördeki tüm işyerlerini ve çalışanları kapsar. Yalnızca ev hizmetleri ve çalışanı olmadan kendi hesabına çalışanlar gibi sayılı istisnalar vardır.
İşveren, uzman ve hekim görevlendirince sorumluluktan kurtulur mu?
Hayır. Kanunun 4. maddesine göre dışarıdan hizmet almak işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Önlemlerin maliyetini çalışandan istenebilir mi?
Hayır. İş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin maliyeti çalışanlara yansıtılamaz.
Çalışanın da sorumluluğu var mı?
Evet. Kanun çalışanlara da yükümlülük getirir. Çalışanlar, aldıkları eğitim ve işverenin talimatları doğrultusunda kendilerinin ve hareketlerinden veya yaptıkları işten etkilenen diğer çalışanların sağlık ve güvenliklerini tehlikeye düşürmemekle yükümlüdür (madde 19).
Bu konuyu soru çözerek pekiştirin
Madde atıflı, gerekçeli çözümlü soruları kayıt olmadan ücretsiz deneyin.
Kaynaklar ve not
Dayanak: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (kabul: 20.6.2012, Resmî Gazete: 30.6.2012, sayı 28339; metin, 9.1.2025 tarihli 7538 sayılı Kanunla yapılan değişikliklere kadar işlenmiş sürüm esas alınmıştır). Güncel metin için mevzuat.gov.tr adresine bakın.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve kanunun yerine geçmez. Hukuki sonuç doğuracak kararlar için kanunun güncel metnini ve ilgili yönetmelikleri esas alın.