Çocuk ve genç işçilerin çalıştırılma usul ve esasları: çalışma süreleri, yasak işler, işveren yükümlülükleri
18 yaşını doldurmamış çalışanlar tecrübe eksikliği ve gelişmelerinin tamamlanmamış olması nedeniyle özel korunur. Yönetmelik hangi yaşta hangi işlerde ve hangi sürelerle çalıştırılabileceklerini, işverenin velisine bilgi verme, yazılı sözleşme ve eğitim yükümlülüklerini belirler.
Son mevzuat kontrolü: 26.10.2026
Kısaca
- Çocuk işçi: 14 yaşını bitirmiş, 15’i doldurmamış ve ilköğretimini tamamlamış kişi; genç işçi: 15’i tamamlamış, 18’i tamamlamamış kişi (madde 4).
- Okula gitmeyen çocuk günde 7, haftada 35 saat; 15 yaşını tamamlamışlar günde 8, haftada 40 saate kadar çalıştırılabilir (madde 6).
- İşveren, velisini veya vasisini bilgilendirir ve onunla yazılı iş sözleşmesi yapar (madde 12).
Çalıştırma esasları ve işler (madde 5, Ek-1, Ek-2, Ek-3)
- İşe yerleştirmede güvenlik, sağlık ve gelişim önceliklidir; okula devam ve başarıyı veya mesleki eğitimi engellemeyen işlerde çalıştırılabilirler.
- Çocuk işçiler Ek-1 (hafif işler: meyve-sebze-çiçek toplama, esnaf yanında satış, büro yardımcı işleri, gazete dağıtımı vb.), genç işçiler Ek-1 ve Ek-2, 16 yaşını doldurmuş genç işçiler Ek-1, Ek-2 ve Ek-3 dışındaki işlerde çalıştırılamaz.
- Mesleki ve teknik eğitim okul veya kurumlarından mezun, meslek sahibi 16 yaşını doldurmuş genç işçiler sağlığı, güvenliği ve ahlakının tam güvencesi şartıyla ihtisaslarına uygun işlerde çalıştırılabilir.
18 yaşından küçüklere yasak işler (madde 5, son fıkra)
Yaş kayıtlarına göre izin verilen işlerden olsalar bile şu alanlarda 18 yaşını doldurmayan işçiler çalıştırılamaz: hazırlama, tamamlama ve temizleme işleri; alkol, sigara ve bağımlılık yapan maddelerin üretimi ve toptan satışı; parlayıcı, patlayıcı, zararlı ve tehlikeli maddelerin satışı, imali, işlenmesi ve depolanması ile maruz kalma ihtimali olan işler; yüksek gürültü ve titreşim; aşırı sıcak ve soğuk ortam; sağlığa zararlı ve meslek hastalığına yol açan maddelerle çalışma; radyoaktif madde ve zararlı ışınlara maruziyet ihtimali; fazla dikkat isteyen ve aralıksız ayakta durmayı gerektiren işler; parça başı ve prim sistemiyle ücret ödenen işler; iş bitiminde evine dönmeyi engelleyen işler (eğitim amaçlı hariç); işyeri hekimi raporuna göre yeterliliğin üzerindeki işler; para taşıma ve tahsilat; gece dönemine rastlayan işler.
Çalışma süreleri ve dinlenme (madde 6-10)
- Okula gitmeyen çocuk: günde 7, haftada 35 saat; 15 yaşını tamamlamış çocuklar için günde 8, haftada 40 saate kadar.
- Okula devam eden çocuk: eğitim saatleri dışında günde en fazla 2 saat, haftada 10 saat; okul tatilinde yukarıdaki süreleri aşamaz.
- 24 saatlik dilimde kesintisiz 14 saat dinlenme süresi dikkate alınır.
- Ara dinlenme: 2-4 saat arası işlerde 30 dakika; 4-7,5 saat arası işlerde çalışma süresinin ortasında bir saat.
- İşverenin vermesi gereken eğitimlerde, işveren tarafından gönderilen kurs ve toplantılarda geçen süreler çalışma süresinden sayılır (madde 7).
- Hafta tatili: kesintisiz en az 40 saat, ücreti iş karşılığı olmaksızın ödenir (madde 8). Ulusal bayram ve genel tatilde çalıştırılamaz, ücreti ayrıca ödenir (madde 9).
- Yıllık izin: 20 günden az olamaz; en fazla ikiye bölünebilir; okula devam edenlere okul tatilinde verilir (madde 10).
İşverenin yükümlülükleri (madde 11-13)
- Çalıştıramayacak işverenler: Çocuklara karşı işlenmiş suçlardan veya yüz kızartıcı suçlardan hüküm giyen işveren ve işveren vekilleri (madde 11).
- Veli bilgilendirme: Çalıştırılacak iş, karşılaşılabilecek riskler ve alınan önlemler hakkında veli veya vasiye bilgi verilir.
- Öğrenci belgesi: Okula devam eden çocuk veya gençten çalıştırmadan önce istenir ve özlük dosyasında saklanır.
- Yazılı iş sözleşmesi: Çocuk ve genç işçinin velisi veya vasisi ile yapılır (madde 12).
- İş başı eğitimi: Çalıştırmaya başlamadan önce işyerindeki riskler, işe uyum, yasal haklar ve işin niteliğine göre verilir. Çalışma koşullarında değişiklik gerektiğinde işyerinin uygunluğu, ekipman, iş organizasyonu ve eğitim düzeyi değerlendirilir; fiziksel veya zihinsel gelişim ve güvenlik riski tespit edilirse en kısa sürede gerekli tıbbi kontroller yapılır (madde 13).
Sahada uygulama önerisi
- İşe alımda yaş doğrulaması yapın; 18 yaş altı çalışan varsa ayrı bir özlük dosyası açın: öğrenci belgesi, veli bilgilendirme tutanağı, yazılı sözleşme, iş başı eğitim kaydı, hekim raporu.
- Vardiya listesinde gece dönemi, parça başı/prim ve tehlikeli madde işlerini 18 yaş altı için otomatik engelleyen bir kontrol satırı ekleyin.
- Risk değerlendirmesinde “genç ve çocuk çalışan” bölümü oluşturun; ergonomi, kimyasal, gürültü ve iş ekipmanı maruziyetini ayrıca değerlendirin.
Sınavda bu bilgi nasıl sorulur?
Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’e göre çocuk ve genç işçilerin yıllık ücretli izin süresi en az kaç gündür?
- 14 gün
- 15 gün
- 20 gün
- 26 gün
- 30 gün
Sık sorulan sorular
15 yaşını doldurmamış çocuk çalıştırılabilir mi?
14 yaşını bitirmiş ve ilköğretimini tamamlamış çocuklar yalnızca Ek-1’deki hafif işlerde çalıştırılabilir (madde 4-5).
18 yaş altı gece çalıştırılabilir mi?
Hayır. İş Kanunu’nun 69. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen gece dönemine rastlayan sürelerde yapılan işlerde 18 yaşını doldurmayan işçiler çalıştırılamaz (madde 5).
Okula giden çocuk haftada kaç saat çalışabilir?
Eğitim saatleri dışında günde en fazla 2 saat ve haftada 10 saat; okulun kapalı olduğu dönemlerde madde 6’daki genel sınırlar aşılamaz.
İş sözleşmesi kiminle yapılır?
Çocuk ve genç işçinin velisi veya vasisi ile yazılı olarak yapılır (madde 12/c).
Bu konuyu soru çözerek pekiştirin
Madde atıflı, gerekçeli çözümlü soruları kayıt olmadan ücretsiz deneyin.
Sahada kullanacağınız evrakları mı arıyorsunuz?
Eğitim slaytları, risk analizleri, acil durum planları ve kontrol formları İSG doküman merkezinde. Dokümanlar sınav paketinden ayrı satılır.
Kaynaklar ve not
Dayanak: Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik madde 1-18, Ek-1, Ek-2, Ek-3 (4857 sayılı İş Kanunu md. 71 çerçevesinde). Ek-2 ve Ek-3 listelerinin tamamı bu sayfada çoğaltılmamıştır. Mevzuat metinleri 26.10.2026 tarihinde kontrol edilmiştir. Güncel metin için mevzuat.gov.tr adresine bakın. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; bağımsız bir çalışma aracıdır, resmî kurumla bağlantısı yoktur.