Asbestle çalışmalarda sağlık ve güvenlik: söküm, iş planı, 0,1 lif/cm³ sınır değeri

Asbest, Türkiye’de çıkarılması, işlenmesi, satılması ve ithali yasak olan bir maddedir; ancak eski yapılarda hâlâ bulunur. Bu yüzden söküm, yıkım, tamir ve bakım işlerinde yönetmelik çok sıkı kurallar koyar.

Hazırlayan: Muhammet Borlak, B Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı
Son mevzuat kontrolü: 22.10.2026

Kullanım yasağı ve şüphe hali (madde 5, 7)

• Her türlü asbestin çıkarılması, işlenmesi, satılması ve ithalatı; asbest içeren ürünlerin ithalatı ve satışı; asbest ürünlerinin üretimi ve işlenmesi yasaktır (madde 5).
• İşveren, işe başlamadan önce yapı ve sistemlerde asbest içerebilecek malzeme ve yerleri belirlemek için inceleme yapar. Asbest bulunduğu şüphesi varsa Yönetmelik hükümleri uygulanır (madde 7/1).

Kim yapabilir? (madde 4, 8, 19)

• Asbest söküm çalışanı: Bakanlıkça kurulan komisyonun hazırladığı eğitim programını tamamlayıp kurs bitirme belgesi alan kişi.
• Asbest söküm uzmanı: işveren tarafından sorumluluk verilen, eğitimi bitirip sınavda başarılı olarak belge alan kişi; uzman eğitimini İSGÜM yürütür (madde 19/2).
• İşler uzman nezaretinde çalışan tarafından yapılır; bilgilendirmeyi de uzman verir (madde 8, 15).

İş planı ve bildirim (madde 9)

İşveren çalışmalara başlamadan önce iş planı hazırlar ve işyerinin bağlı olduğu Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü’ne bildirimde bulunur.

• Bildirimde: ticari unvan ve adres, sökülecek asbestin türü ve miktarı, yapılacak işler, çalışan sayısı, başlama tarihi ve tahmini süre, söküm uzmanı ve söküm çalışanı belgeleri.
• İş planında: işin çeşidi ve süresi, yer, kullanılacak metot ve ekipman, çalışanların korunması ve arındırılması, çevredekilerin korunması, yıkımdan önce malzemenin uzaklaştırılmasına ilişkin hususlar.
• İş bitince, maruziyet riskinin kalmadığını belirten ve ölçüm sonuçlarını içeren belge düzenlettirilir; akredite ve yetkilendirilmiş laboratuvarın raporu İl Müdürlüğü’ne teslim edilir (madde 9/3-4).

Ölçüm ve sınır değer (madde 10-13)

• Ölçüm ve numune alma akredite ve Genel Müdürlükçe yetkilendirilmiş laboratuvarlarca yapılır; lif sayımı faz-kontrast mikroskobu ile yapılır (madde 10).
• Sınır değer: 8 saatlik zaman ağırlıklı ortalama 0,1 lif/cm³ (madde 11).
• Önlemler: en az sayıda çalışan, tecrit edilmiş çalışma sistemi, düzenli temizlik, sızdırmaz paketlerle taşıma, atıkların etiketlenip sızdırmaz paketlerle uzaklaştırılması (madde 12).
• Sınır değer aşılırsa neden belirlenip derhal önlem alınır; önlemler alınana kadar alanda çalışma yapılamaz; ölçüm tekrarlanır (madde 13). Yalnızca solunum koruyucusuyla uyum mümkünse çalışma süresi önceden belirlenir ve aşılamaz; uygun dinlenme araları verilir.

Genel önlemler (madde 14)

• Uyarı levhaları ve işaretleme, görevli olmayanların girişinin önlenmesi, sigara yasağı, yeme-içme yerlerinin kirlenme riski dışında seçilmesi.
• Koruyucu giysi ve solunum cihazı; KKD işyeri dışına çıkarılmaz, giysiler kapalı kaplarda taşınır, kişisel giysilerden ayrı saklanır; el-yüz yıkama yeri ve tozlu işlerde duş.
• Bu önlemler için çalışanlara mali yük getirilemez (madde 14/2).

Sağlık gözetimi ve kayıtlar (madde 16-17, Ek-1)

• İşe ilk başlayacak kişinin genel sağlık durumu ve özellikle solunum sistemi işyeri hekimince değerlendirilir; akciğer radyografileri uygun aralıklarla tekrarlanır ve bu süre 2 yılı aşamaz (madde 16/1-a).
• Ek-1’e göre mesleki ve tıbbi özgeçmiş, fizik muayene, akciğer grafisi ve solunum fonksiyon testi yapılır; kişisel sağlık kaydı tutulur.
• İşveren; işleri, çalışma süresini ve maruziyet düzeyini belirten kayıtları tutar. Kayıtlar maruziyet sonrası en az 40 yıl saklanır; işyeri devredilirse devralana, kapanırsa SGK İl Müdürlüğü’ne teslim edilir (madde 17).

Sınavda bu bilgi nasıl sorulur?

Sık sorulan sorular

Diğer rehberler