Patlayıcı ortamlarda sağlık ve güvenlik: bölge sınıflandırması ve Patlamadan Korunma Dokümanı
Gaz, buhar, sis veya toz havayla karıştığında patlayıcı ortam oluşabilen her işyerinde işverenin iki ana işi vardır: alanları sınıflandırmak ve sonucu Patlamadan Korunma Dokümanı ile yazıya dökmek.
Son mevzuat kontrolü: 22.10.2026
Kısaca
- Önlem önceliği: patlayıcı ortam oluşumunu önle, olmuyorsa tutuşmayı önle, bu da olmuyorsa patlamanın zararlı etkilerini azalt (madde 5).
- Alanlar Ek-1’e göre Bölge 0/1/2 (gaz, buhar, sis) ve Bölge 20/21/22 (toz) olarak sınıflandırılır (madde 9).
- Patlamadan Korunma Dokümanı işe başlamadan önce hazırlanır; önemli değişikliklerde güncellenir (madde 10).
Önlem hiyerarşisi (madde 5-6)
- Patlayıcı ortam oluşumunu önlemek,
- Önlenemiyorsa tutuşmayı önlemek,
- Patlamanın zararlı etkilerini azaltmak.
İşveren patlama riskini değerlendirir (madde 6); birden fazla işverenin aynı alanda çalıştığı durumlarda koordinasyon sağlanır ve sorumlu işveren, ortak önlemleri belirler (madde 8).
Bölge sınıflandırması (madde 9, Ek-1)
| Ortam | Bölge |
|---|---|
| Gaz, buhar, sis | Bölge 0, Bölge 1, Bölge 2 |
| Yanıcı toz | Bölge 20, Bölge 21, Bölge 22 |
Sınıflandırılan yerlere Ek-4’teki patlayıcı ortam uyarı işareti (üçgen biçimli, siyah kenarlı, sarı zeminli) girişlerde asılır. Bölgelerin süre ve olasılık tanımları için Yönetmeliğin Ek-1 metnine bakılmalıdır; bu sayfada tablo çoğaltılmamıştır.
Hangi bölgede hangi ekipman kategorisi? (Ek-3)
| Bölge | Kullanılabilecek ekipman kategorisi |
|---|---|
| 0 ve 20 | Kategori 1 |
| 1 ve 21 | Kategori 1 veya 2 |
| 2 ve 22 | Kategori 1, 2 veya 3 |
Patlamadan Korunma Dokümanı (madde 10)
- Patlama riskinin belirlendiği ve değerlendirildiği,
- Yükümlülükler için alınacak önlemler,
- Ek-1’e göre sınıflandırılmış yerler ve Ek-2/Ek-3 asgari gereklerin uygulanacağı yerler,
- Çalışma yerleri ve uyarı cihazları dahil iş ekipmanının tasarım, işletme, kontrol ve bakımının güvenlik kurallarına uygun yapıldığı,
- Kullanılan tüm ekipmanın İş Ekipmanları Yönetmeliği’ne uygunluğu
yazılı olarak yer alır. Doküman işin başlamasından önce hazırlanır; işyerinde, iş ekipmanında veya iş organizasyonunda önemli değişiklik, genişleme ya da tadilat olduğunda gözden geçirilir ve güncellenir. İşveren, patlama riskini içeren risk değerlendirmesini ve diğer raporları birlikte ele alabilir (madde 10/4).
Asgari gerekler (Ek-2)
- Çalışanların eğitimi ve gerekli yerlerde yazılı talimat,
- Çalışma izni sistemi (tehlikeli işler için),
- Statik elektriğe karşı uygun KKD,
- Tahliye ve kaçış için düzenlemeler,
- Faaliyetlere başlamadan önce patlama güvenliğinin kanıtlanması.
Ayrıntılı gerekler için Yönetmeliğin Ek-2 metnini kontrol listenize aktarın.
Sınavda bu bilgi nasıl sorulur?
Yanıcı tozun patlayıcı ortam oluşturabileceği yerler Patlayıcı Ortamlar Yönetmeliği’ne göre hangi bölgeler olarak sınıflandırılır?
- Bölge 0, 1, 2
- Bölge 10, 11, 12
- Bölge 20, 21, 22
- Bölge A, B, C
- Bölge 100, 200, 300
Sık sorulan sorular
Patlamadan Korunma Dokümanı ne zaman hazırlanır?
İşin başlamasından önce hazırlanır; işyerinde, iş ekipmanında veya iş organizasyonunda önemli değişiklik, genişleme ya da tadilat yapıldığında güncellenir (madde 10/3).
Bölge 0, 1, 2 ile 20, 21, 22 farkı nedir?
0, 1, 2 gaz, buhar ve sis kaynaklı; 20, 21, 22 yanıcı toz kaynaklı patlayıcı ortamları ifade eder (Ek-1).
Patlayıcı ortam uyarı işareti nasıldır?
Üçgen biçimli, siyah kenarlı ve sarı zeminli işarettir; sınıflandırılan yerlerin girişlerine asılır (madde 9, Ek-4).
Bölge 2’de hangi ekipman kategorileri kullanılabilir?
Bölge 2 ve 22’de Kategori 1, 2 veya 3 ekipman kullanılabilir (Ek-3).
Önlem önceliği nedir?
Önce patlayıcı ortam oluşumunun önlenmesi, sonra tutuşmanın önlenmesi, son olarak patlamanın zararlı etkilerinin azaltılması (madde 5).
Bu konuyu soru çözerek pekiştirin
Madde atıflı, gerekçeli çözümlü soruları kayıt olmadan ücretsiz deneyin.
Sahada kullanacağınız evrakları mı arıyorsunuz?
Eğitim slaytları, risk analizleri, acil durum planları ve kontrol formları İSG doküman merkezinde. Dokümanlar sınav paketinden ayrı satılır.
Kaynaklar ve not
Dayanak: Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Çalışanların Korunması Hakkında Yönetmelik madde 4-11, Ek-1 - Ek-4 (tablolar çoğaltılmamıştır). Mevzuat metinleri 22.10.2026 tarihinde kontrol edilmiştir. Güncel metin için mevzuat.gov.tr adresine bakın. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır.