Gürültü Yönetmeliği: eylem değerleri, sınır değer, kulak koruyucu ve işitme testi
Gürültü yönetmeliğinin kalbi, üç eşik değerdir: düşük eylem değeri, yüksek eylem değeri ve sınır değer. Hangi eşikte işverenin hangi yükümlülüğünün başladığını bilmek hem sahada hem sınavda en çok işe yarayan bilgidir.
Son mevzuat kontrolü: 22.10.2026
Kısaca
- Düşük eylem değeri 80 dB(A), yüksek eylem değeri 85 dB(A), maruziyet sınır değeri 87 dB(A) (madde 5).
- Düşük eylem değerinde kulak koruyucu hazır bulundurulur; yüksek eylem değerinde kullanımı sağlanır ve denetlenir (madde 9).
- Sınır değer hiçbir durumda aşılamaz; aşılırsa işveren derhal tedbir alır (madde 10).
Eylem değerleri ve sınır değer (madde 5)
| Değer | Günlük maruziyet düzeyi | Tepe ses basıncı |
|---|---|---|
| Düşük maruziyet eylem değeri | 80 dB(A) | 112 Pa (135 dB(C)) |
| Yüksek maruziyet eylem değeri | 85 dB(A) | 140 Pa (137 dB(C)) |
| Maruziyet sınır değeri | 87 dB(A) | 200 Pa (140 dB(C)) |
- Sınır değerler uygulanırken kulak koruyucunun etkisi dikkate alınır; eylem değerlerinin belirlenmesinde ise dikkate alınmaz.
- Gürültü düzeyi çok değişen işlerde günlük yerine haftalık ortalama düzey kullanılabilir; ancak haftalık düzey de 87 dB(A)’yı aşamaz.
Ölçüm ve risk değerlendirmesi (madde 6-7)
- İşveren, risk değerlendirmesine göre gürültü düzeyini ölçtürür veya hesaplatır; sonuçlar kayıt altına alınıp saklanır (madde 6).
- Risk değerlendirmesinde maruziyetin düzeyi ve süresi, ekipman, dinlenme yerleri, normal çalışma saatleri dışındaki maruziyet, sağlık gözetimi bilgileri ve yeterli kulak koruyucusunun bulunup bulunmadığı gibi hususlara özel önem verilir (madde 7).
Önce kaynakta azaltma (madde 8)
- Daha az gürültülü çalışma yöntemi ve ekipman seçimi, işyerinin uygun tasarımı, perdeleme/kapatma/yalıtım gibi teknik önlemler, bakım programları, maruziyet süresinin sınırlandırılması ve yeterli dinlenme araları öncelikli önlemlerdir (madde 8/2).
- Yüksek eylem değeri aşılırsa işveren teknik veya organizasyonel önlemleri içeren bir eylem planı oluşturur ve uygular; gürültülü alanları işaretler ve teknik olarak mümkünse girişleri kontrollü yapar (madde 8/3).
- Dinlenme yerlerindeki gürültü, bu yerlerin amacına uygun olmalıdır (madde 8/4).
Kulak koruyucu, eğitim ve görüş alma (madde 9-12)
| Durum | İşverenin yükümlülüğü |
|---|---|
| Düşük eylem değeri aşıldığında | Kulak koruyucu donanımı çalışanların kullanımına hazır halde bulundurur |
| Yüksek eylem değerine ulaşıldığında veya aşıldığında | Kullanımını sağlar ve denetler |
| Düşük eylem değerine eşit veya üzerinde | Çalışanları gürültünün riskleri, sınır ve eylem değerleri, ölçüm sonuçları, kulak koruyucusunun doğru kullanımı ve işitme kaybı belirtisinin bildirimi konularında bilgilendirir ve eğitir (madde 11) |
Kulak koruyucular KKD mevzuatına uygun olmalı, işitme riskini ortadan kaldıracak veya en aza indirecek şekilde seçilmeli ve çalışana tam uymalıdır (madde 9/2). Risk değerlendirmesi, önlemlerin belirlenmesi ve kulak koruyucusunun seçiminde çalışanların veya temsilcilerinin görüşü alınır (madde 12).
Sınır değer aşılırsa (madde 10)
Çalışanın maruziyeti hiçbir durumda sınır değeri aşamaz. Tüm kontrol tedbirlerine rağmen aşıldığı tespit edilirse işveren maruziyeti sınır değerin altına indirmek için derhal tedbir alır, aşılma nedenlerini belirler ve tekrarını önlemek için koruma ve önleme tedbirlerini gözden geçirir.
Sağlık gözetimi ve işitme testi (madde 13)
- İşveren, Kanun’un 15. maddesine göre gereken durumlarda, risk değerlendirmesi gerekli görürse veya işyeri hekiminin belirleyeceği aralıklarla çalışanları sağlık gözetimine tabi tutar.
- Yüksek eylem değerini aşan gürültüye maruz kalanlar için işitme testleri işverence yaptırılır; risk değerlendirmesi ve ölçüm sağlık riski gösteriyorsa düşük eylem değerini aşanlar için de yaptırılabilir.
- İşe bağlı işitme kaybı saptanırsa çalışan işyeri hekimince bilgilendirilir; işveren risk değerlendirmesini ve önlemleri gözden geçirir, gerekirse çalışanı gürültüye maruz kalmayacağı başka bir işe verir ve benzer maruziyetteki diğer çalışanların sağlık durumunun gözden geçirilmesini sağlar.
Sınavda bu bilgi nasıl sorulur?
Gürültü Yönetmeliği’ne göre çalışanın gürültüye maruziyeti yüksek maruziyet eylem değerine ulaştığında veya aştığında kulak koruyucularla ilgili işverenin yükümlülüğü aşağıdakilerden hangisidir?
- Yalnızca kulak koruyucuyu depoda bulundurmak
- Kulak koruyucuların kullanılmasını sağlamak ve denetlemek
- Çalışana kulak koruyucu verme zorunluluğu yoktur
- Kullanımı çalışanın isteğine bırakmak
- Yalnızca yazılı uyarı yapmak
Sık sorulan sorular
Gürültüde eylem değerleri kaç dB(A)?
Düşük maruziyet eylem değeri 80 dB(A), yüksek maruziyet eylem değeri 85 dB(A) ve maruziyet sınır değeri 87 dB(A)’dır (madde 5).
Kulak koruyucu hangi değerde zorunlu?
80 dB(A) düşük eylem değeri aşıldığında koruyucular kullanıma hazır bulundurulur; 85 dB(A) yüksek eylem değerine ulaşıldığında veya aşıldığında kullanımı sağlanır ve denetlenir (madde 9).
87 dB(A) sınır değeri aşılabilir mi?
Hayır. Kulak koruyucunun etkisi dikkate alınarak sınır değer hiçbir durumda aşılamaz; aşılırsa derhal tedbir alınır (madde 5 ve 10).
İşitme testini kim yaptırır?
Yüksek eylem değerini aşan gürültüye maruz kalan çalışanlar için işitme testleri işverence yaptırılır (madde 13/1-b).
Gürültü ölçümü yapılması zorunlu mu?
İşveren risk değerlendirmesine göre maruziyet düzeyini ölçtürür veya hesaplatır ve sonuçları saklar (madde 6).
Gürültü eğitimi kimlere verilir?
Düşük maruziyet eylem değerine eşit veya üzerindeki gürültüye maruz kalan çalışanlara veya temsilcilerine bilgilendirme ve eğitim verilir (madde 11).
Bu konuyu soru çözerek pekiştirin
Madde atıflı, gerekçeli çözümlü soruları kayıt olmadan ücretsiz deneyin.
Sahada kullanacağınız evrakları mı arıyorsunuz?
Eğitim slaytları, risk analizleri, acil durum planları ve kontrol formları İSG doküman merkezinde. Dokümanlar sınav paketinden ayrı satılır.
Kaynaklar ve not
Dayanak: Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik madde 5-13. Mevzuat metinleri 22.10.2026 tarihinde kontrol edilmiştir. Güncel metin için mevzuat.gov.tr adresine bakın. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır.