İşyeri bina ve eklentilerinde asgari sağlık ve güvenlik şartları

Bu yönetmelik, çalışılan binanın ve eklentilerinin (yemekhane, soyunma, duş, tuvalet, avlu gibi) sağlaması gereken asgari şartları belirler. Bir işyerini ilk gezdiğinizde bakacağınız hemen her şey burada geçer. Aşağıda işveren yükümlülüklerini ve Ek-1 şartlarını konu başlıklarıyla topladık.

Hazırlayan: Muhammet Borlak, B Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı
Son mevzuat kontrolü: 22.10.2026

Kapsam ve tanım

İşyeri bina ve eklentileri; işyerine bağlı çalışılan alanlar, çalışanların girip çıkabileceği bina, tesis vb. ile dinlenme, çocuk emzirme, yemek, uyku, yıkanma, muayene ve bakım, beden ve mesleki eğitim yerleri ve avlu gibi diğer eklentilerdir (madde 4).

Uygulanmadığı yerler (madde 2/2): işyeri dışında kullanılan taşıma araçları veya bunların içindeki işyerleri; yapı ve benzeri geçici ya da hareketli iş alanları; maden, petrol ve gaz çıkarma işleri; balıkçı tekneleri; ve işyeri bina-eklentilerinden çalışanları etkilemeyecek uzaklıktaki tarım ve orman alanları.

İşverenin yükümlülükleri (madde 5-7)

İşveren çalışanların sağlık ve güvenliğini korumak için:

• Ek-1’deki asgari şartları yerine getirir.
• Acil çıkış yollarını ve kapılarını her zaman kullanılabilir durumda tutar.
• Bina, eklentiler ve özellikle Ek-1’deki ekipman ve araç-gereçlerin düzenli teknik bakımını yapar, aksaklıkları en kısa sürede giderir ve gerekli kayıtları tutar.
• Bina, ekipman ve özellikle havalandırma sistemlerinin uygun hijyen şartlarını sağlayacak şekilde düzenli temizliğini yapar ve kayıt tutar.
• Güvenlikle ilgili ekipman ve araç-gereçlerin periyodik bakım ve kontrolünü yapar ve kayıtlarını tutar.
• Yeterli aydınlatma, havalandırma ve termal konfor şartlarını sağlar.
• İşyeri düzenini, sağlık ve güvenlik risklerine yol açmayacak ve çalışanların rahat çalışacağı şekilde sağlar.
• Acil durumları ve yangını önleyici, olumsuz sonuçlarını sınırlandırıcı tedbirleri alır.
• Barınma ihtiyacını karşılıyorsa barınma şartlarını sağlığı ve güvenliği koruyacak şekilde düzenler.

Temizlik, periyodik bakım ve kontroller için yapılacak işe uygun kişi, kurum ve kuruluşlardan destek alabilir (madde 5/2). İşveren, çalışanları ve temsilcilerini bu konulardaki riskler ve tedbirler hakkında bilgilendirir (madde 6) ve görüşlerini alır, katılımlarını sağlar (madde 7).

Yapı, dayanıklılık ve elektrik (Ek-1 madde 3-9)

• Binalar ve her türlü ek-değişiklik, işin özelliğine uygun nitelik ve yeterli sağlamlıkta olur (madde 3).
• Elektrik tesisatı yangın veya patlama tehlikesi oluşturmayacak şekilde projelendirilir ve çalışanlar doğrudan veya dolaylı temas kazasına karşı korunur (madde 4).
• Tesisat, malzeme ve koruyucu cihazlar gerilime ve ortam şartlarına uygun seçilir; bakım, onarım ve kontrol sağlanır; testlerde TS HD 60364-4-43 göz önünde bulundurulur ve kayıt tutulur (madde 5).
• Patlayıcı ortam muhtemel yerlerde elektrik tesisleri ilgili yönetmeliğe uygun kurulur (madde 7).
• Ana pano ve tali panolarda seçicilik ilkesine uygun kaçak akım rölesi tesis edilir (madde 8).
• Parlayıcı-patlayıcı-tehlikeli madde bulunan yerlerde ve yüksek bina, baca, direk gibi yüksek yerleri olan binalarda yıldırıma karşı mevzuatın öngördüğü tedbirler alınır (madde 9).
• Elektrik, havalandırma ve yangın tesisatının periyodik bakım ve kontrolleri İş Ekipmanları Yönetmeliği’ne uygun yapılır (madde 2).

Acil çıkış yolları ve kapıları (Ek-1 madde 10)

• Doğrudan dışarıya veya güvenli bir alana açılır; önünde ya da arkasında çıkışı önleyecek engel bulunmaz.
• Tehlike anında tüm çalışanların işyerini derhal ve güvenli terk etmesini mümkün kılar; gerekli durumlarda planlar hazırlanır ve düzenli tatbikat yapılır.
• Sayı, nitelik, boyut ve yerleri işin niteliğine, işyeri büyüklüğüne, ekipmana ve bulunabilecek azami kişi sayısına göre belirlenir ve Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’e uygundur.
• Acil çıkış kapıları hemen ve kolayca açılabilir, dışarıya doğru açılır; raylı veya döner kapı acil çıkış kapısı olarak kullanılmaz.
• Kapılar kilitli veya bağlı olmaz.
• Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliği’ne uygun işaretlenir; işaretler kalıcı olur.
• Aydınlatılması gereken çıkış yollarında elektrik kesilirse yeterli aydınlatmayı sağlayacak ayrı enerji kaynağına bağlı acil aydınlatma bulunur.

Acil durum organizasyonu için ayrıca acil durum planı rehberimize bakın.

Yangınla mücadele (Ek-1 madde 11-14)

• İşyerinin büyüklüğü, işin özelliği, ekipman, kullanılan maddelerin özellikleri ve azami kişi sayısına göre etkili ve yeterli yangın söndürme ekipmanı; gerektiğinde yangın dedektörleri ve alarm sistemleri bulundurulur (madde 11).
• Ekipmanlar her zaman kullanıma hazır tutulur; mevzuatın öngördüğü periyotlarda bakım ve kontrolü yapılır. Kolay kullanılır, görünür ve kolay erişilir yerde olur, önlerinde engel bulunmaz (madde 12).
• Ekipman ve bulunduğu yerler işaretlenir (madde 13).
• Bağımsız kaçış, çıkış, merdivenler ve yangınla ilgili özel düzenlemeler Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’e uygundur (madde 14).

Havalandırma, sıcaklık ve aydınlatma (Ek-1 madde 15-24)

• Havalandırma: Kapalı işyerlerinde yeterli temiz hava sağlanır; hava hacmi çalışma yöntemi, çalışan sayısı ve yapılan işe göre belirlenir (15). Kirleticiler derhal dışarı atılır; boğucu, zehirli, tahriş edici gaz, toz, duman ve kokular için genel havalandırmadan ayrı mekanik (cebri) havalandırma kurulur (16). Mekanik sistem her zaman çalışır durumda olur; arızası tehlikeliyse arıza bildiren kontrol sistemi kurulur; mekanik ve genel havalandırma sistemlerinin bakım-onarımı ile filtre kullanımı ve değişimi yıllık olarak yetkili kişilere yaptırılır (17).
• Sıcaklık: Termal konfor çalışanı rahatsız etmeyecek şekilde sağlanır; dinlenme, bekleme, soyunma, duş, tuvalet, yemekhane ve ilk yardım odaları amacına uygun sıcaklıkta tutulur (19). Sürekli çok sıcak veya çok soğuk ortamda çalışma zorunluysa koruyucu tedbirler alınır (20). Ölçümde TS EN 27243’ten yararlanılabilir.
• Aydınlatma: Gün ışığı esastır; yetersizse veya gece çalışmasında uygun ve yeterli suni aydınlatma yapılır, aydınlatmada TS EN 12464-1 esas alınır (22). Aydınlatma kaza riski oluşturmaz (23). Devre dışı kalması risk oluşturabilecek yerlerde ayrı enerji kaynaklı acil aydınlatma bulunur (24).

Zemin, duvar, çatı, pencere ve kapılar (Ek-1 madde 25-35)

• Zemin sağlam, kuru, mümkün olduğunca düz, kaymaz ve seviye farkı olmayacak şekilde yapılır; tehlikeli eğim, çukur ve engel bulunmaz (26). Taban ve asma kat döşemeleri üzerindeki makine ve kişilerin ağırlığına dayanır (27).
• Zemin, tavan ve duvarlar temizlemeye elverişli malzemeden yapılır (28). Saydam veya yarı saydam duvar ve camlı bölmeler açıkça işaretlenir ve güvenli malzemeden yapılır veya korunur (29).
• Çatılar dayanıklı malzemeden yapılır (31). Yeterli sağlamlıkta olmayan çatılara, güvenli çalışmayı sağlayacak ekipman sağlanmadan çıkılmasına ve çalışılmasına izin verilmez (32).
• Pencereler güvenli açılır-kapanır ve güvenli temizlenebilir olur (33-34).
• Kapılar: iki yöne açılanlar saydam veya saydam kısımlı; saydam kapılar işaretli; raylı kapılarda raydan çıkmayı önleyici sistem; yukarı açılan kapılarda düşmeyi önleyici sistem; kaçış yolu kapıları içeriden yardımsız açılabilir; araç geçitlerinde yayalar için ayrı kapı; mekanik kapılarda acil durdurma cihazı bulunur (35).

Ulaşım yolları, merdiven, rampa ve açık alanlar (Ek-1 madde 36-45, 62-65)

• Merdiven, koridor, geçiş yolu, yükleme yeri ve rampa dahil tüm yollar yaya ve araçların güvenli hareketini sağlayacak şekilde olur; engebeli, çukurlu, kaygan olmaz ve bakımı yapılır (36).
• Yaya ve malzeme taşıma yolları azami kullanıcı sayısına uygun boyutta olur ve açıkça işaretlenir; araç geçiş yolları işaretlenir (37-38).
• Düşme riski bulunan tehlikeli alanlara görevli olmayanların girmesi engellenir, bu alanlar işaretlenir (39). Yüksek geçit, platform ve sahanlıkların serbest kenarlarına ve yüksekten düşme riski bulunan yerlere uygun korkuluk yapılır (40).
• Merdivenler yanmaz malzemeden, sağlam, yeterli genişlik ve eğimde, düşmeye karşı korkuluklu olur (41). Yürüyen merdiven ve bantlarda kolay ulaşılır acil durdurma bulunur (42). Yükleme yerleri ve rampalar çalışanların düşmesini önleyecek şekilde güvenli olur (43).
• Çalışma yeri alanı, yüksekliği ve hava hacmi yeterli olur (44); çalışan rahat hareket edebilir (45).
• Açık alanlarda: yaya ve araç trafiği güvenli düzenlenir; gün ışığı yetersizse aydınlatılır; riskler değerlendirilerek çalışanlar olumsuz hava şartlarına, cisim düşmelerine, gürültüye, gaz-buhar-toz gibi etkilere, düşme ve kaymalara karşı korunur; tehlikede işyerini terk etme veya hızlı yardım alma sağlanır (62-65).

Dinlenme, yemek, soyunma, duş, tuvalet ve ilk yardım (Ek-1 madde 46-61)

Barınma yerleri ve çalışan konutları (Ek-1 madde 66-67)

• Barınma, dinlenme ve sosyal amaçlı tesisler yanıcı olmayan ve kolay tutuşmayan malzemeden yapılır.
• Barınma amacıyla çadır ve branda kullanılmaz.
• Isıtmada duman, gaz ve yangın tehlikesine karşı tedbir alınır; mangal, maltız, açık ateş vb. kullanılmaz.
• Yeterli sayıda tuvalet, lavabo ve duş; temizlik malzemeleri ile üst baş temizliği için gerekli araç-gereç sağlanır.
• Çalışan konutları sağlık ve teknik şartlara uygun inşa edilir; ailesiyle oturanlar için ayrı ev veya apartman şeklinde olur. Bekâr çalışanlara özgü binalarda kadınlar ve 18 yaşından küçük çocuklar, erkeklerin bulunduğu kısımla bağlantısı olmayan ayrı kısımlarda yatırılır (madde 67).

İlk saha turu kontrol listesi

Bu kayıtları dijital ortamda (tarih hatırlatmalı bakım takvimi, fotoğraflı denetim formu) tutmak, madde 5’teki kayıt yükümlülüğünün takibini kolaylaştırır; zorunlu bir yöntem değildir.

Sınavda bu bilgi nasıl sorulur?

Sık sorulan sorular

Diğer rehberler