İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği: periyodik kontrol, EKİPNET, yükümlülükler

İşyerindeki forklift, vinç, kompresör, basınçlı kap ve benzeri iş ekipmanlarının hem seçimi ve kullanımı hem de bakım ve periyodik kontrolü işverenin sorumluluğundadır. Yönetmelik 23/12/2025 tarihli değişiklikle (RG 33116) periyodik kontrol ve muayene kuruluşu hükümlerini güncellemiştir.

Hazırlayan: Muhammet Borlak, B Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı
Son mevzuat kontrolü: 26.10.2026

İşverenin genel yükümlülükleri (madde 5-6)

• Ekipmanın yapılacak işe uygun olması ve çalışanlara zarar vermemesi için gerekli tüm tedbirler alınır; seçimde özel çalışma şartları ve tehlikeler göz önünde bulundurulur (madde 5).
• Ekipmanın EK-I’deki asgari gereklere ve EK-II’deki hususlara uygun olması sağlanır (madde 6/1-2).
• Kullanım süresince gerekli bakım ve periyodik kontroller yaptırılır (madde 6/1-b).
• Önemli bakım ve onarım (madde 6/A): kaldırma ve iş makinelerinde konstrüksiyon veya yük kolunda; basınçlı ekipmanda gövde veya kapakta kaynak, kesme, taşlama gibi onarımlar; elektrik tesislerinde en az %20 güç değişikliği gibi işlemler. Bu durumda asgari ilave tedbirler alınır ve periyodik kontrol yeniden yapılır.

Günlük muayene ve bakım kaydı (EK-III madde 1.2-1.3)

• Ekipmanlar her çalışmaya başlamadan önce operatörlerince kontrol edilir: çatlak, gevşemiş bağlantı, deformasyon, aşınma, korozyon ve fonksiyon denemesi.
• Gözle muayene ve fonksiyon denemesi kayıt altına alınır; çatlak veya aşırı aşınma gibi bulgusu olan ekipman kullanım dışı bırakılır ve derhal periyodik kontrole tabi tutulur.
• Tüm bakım ve onarımlar kayıt altına alınır ve ekipmanın kullanım ömrü boyunca muhafaza edilir.

Periyodik kontrol: ne zaman, kim yapar? (madde 7, EK-III)

• Ne zaman: Kurulum ve montaja bağlı ekipmanlarda kurulumdan sonra ve ilk kullanımdan önce; önemli bakım ve onarımdan sonra; seyyar olmayanlarda her yer değişikliğinde; iskele, sütunlu platform, kule kren gibi ekipmanlarda ilk kurulum ve her yükseltme veya değişiklikten sonra (madde 7/2-a).
• Süre: Süre standartlarda belirtilmemişse tablolardaki azami süreler uygulanır; çoğu kaldırma ve basınçlı ekipman için “standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl”dır (EK-III Tablo-1 ve Tablo-2). Tabloda olmayan ekipmanda imalatçı aralığı, o da yoksa risk değerlendirmesi esas alınır (EK-III 1.4).
• Testler: Kaldırma ve basınçlı ekipmanlarda azami yılda bir işletme kapasitesi veya basıncı ile test; azami üç yılda bir veya önemli bakım sonrası daha yüksek test yapılır (EK-III 2.1.1 ve 2.2.1).
• Kim yapar: EKİPNET’e kayıtlı ilgili branşlardan mühendis, teknik öğretmen, tekniker ve yüksek tekniker (madde 4/n).
• Sözleşme: İşveren ile yetkili kişi arasında hizmetten en geç 1 gün önce İSG-KATİP’teki örneğe uygun sözleşme düzenlenir ve onaylanır (madde 7/6).
• Kayıt: Rapor ıslak imzalı veya güvenli elektronik imzalı olarak saklanır; seyyar ekipmanlarda son periyodik kontrol raporu ekipmanla birlikte bulundurulur (madde 7/2-c, 7/3).

Muayene kuruluşunda yapılması zorunlu ekipmanlar (Ek madde 2)

Aşağıdaki ekipmanların periyodik kontrolü, ekipman muayene kuruluşlarında çalışan yetkili kişilerce yapılır: kule krenler, LPG tank ve tesisatları (yer altı ve yer üstü), yürüyen merdivenler, asılı erişim donanımları, hareket engelliler için güç tahrikli kaldırma platformu, buhar kazanları, kablolu taşıma tesisatları ve sütunlu çalışma platformları.

Asansörlerin periyodik kontrolü ise Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği’ne göre yapılır (EK-III 2.2.4).

Yetki sınırları ve ilgili kural dışı durumlar (madde 14/A)

• Ekipmanın bakımını yapan kişi aynı ekipmanın periyodik kontrolünü yapamaz.
• İSG Hizmetleri Yönetmeliği kapsamındaki ortak sağlık ve güvenlik birimleri ve bu birimlerde çalışanlar periyodik kontrol hizmeti veremez.
• Periyodik kontrol raporunda tespit edilen her kusur ayrı ayrı belirtilir ve kusur giderilmeden ekipman çalıştırılamaz (EK-III 1.9).

Çalışanların bilgilendirilmesi, eğitimi ve talimat (madde 10-11)

• Çalışanlara kullandıkları ekipman için yeterli bilgi ve uygun hallerde yazılı talimat verilir; talimat, imalatçının Türkçe kullanım kılavuzu dikkate alınarak hazırlanır ve ekipmanla birlikte bulundurulur.
• Talimat en az kullanım koşullarını, öngörülen anormal durumları ve önlemleri, varsa önceki kullanım deneyimini içerir.
• Ekipmanı kullanmakla görevli çalışanlara kullanımdan önce riskler ve kaçınma yolları konusunda eğitim verilir; özel risk taşıyan ekipmanı kullanan veya bakımını yapanlara yeterli özel eğitim verilir (madde 8, 11).

Sahada uygulama önerisi

• Ekipman envanteri çıkarın: ekipman, EK-III’teki karşılığı, son kontrol tarihi, sonraki kontrol tarihi, yetkili kişinin EKİPNET numarası.
• Günlük muayene formunu operatörün imzalayacağı şekilde kısa tutun; forklift, transpalet ve vinçte vardiya başlangıcına bağlayın.
• Yeni makine alırken satıcıdan Türkçe kullanım kılavuzu ve (yeni Makine Emniyeti Yönetmeliği kapsamında) uygunluk beyanı erişim bilgisini isteyin.

Sınavda bu bilgi nasıl sorulur?

Sık sorulan sorular

Diğer rehberler